(download als word document)
home is where the start is

 

Untitled 2: ....tijd om de honden los te laten....

 

Als iemand had willen weten wat er tegenwoordig binnen de muren van de Nederlandse kunstacademies gebeurt, in het bijzonder de avondopleiding van de Gerrit Rietveldacademie, dan was het verstandig geweest om de betreffende academie in Amsterdam eens te bezoeken op een willekeurige dag.

De afgelopen weken is echter een groep avondstudenten neergestreken in Beetsterzwaag onder leiding van docent Manel Esparbe i Gasca. In de opeenvolgende weekeinden zijn ook nog diverse gastdocenten langs geweest om workshops te geven of lezingen. Heel interessant allemaal. Voor de ontwikkeling van de studenten. Ongetwijfeld zal deze veredelde en verlengde werkweek invloed hebben gehad op hun werk en denken over kunst. De grote vraag blijft echter waarom de deuren voor de bezoekers werden geopend. Want wat was er nu helemaal te zien en welk project werd nu eigenlijk in gang gezet. Waren de tussentijdse vingeroefeningen nu zo interessant of lieten die de eerste kenmerken zien van een zich ontwikkelend talent.

 

Esparbe i Gasca wees me op een keukentrap die Merijn Bolink tijdens zijn workshop ondersteboven tegen het dak had geplaatst. 'Een fantastisch werk', verklaarde de docent. Nu ken ik het werk van Merijn Bolink. En inderdaad. Hij heeft fantastisch werk gemaakt. Zijn expositie in het Groninger Museum van enkele jaren geleden was een van de weinigen sinds het directeurschap van Kees van Twist waar je met genoegen geweest was. Maar een keukentrap op de kop tegen een dak? Kom op Bolink, dat kun je beter. Dat lijkt meer op knutselen in de provincie.

Daar heeft Esparbe zelf ook wel een handje van. Het beeld is bekend. De Amerikaanse huisvrouw staat in de keuken het avondeten te bereiden en op de hoek van het aanrecht staat een televisie aan. Esparbe doet dat natuurlijk artistiek. Hij heeft een tafel uitgestald in het middendeel van Syb, er hangen zaklantaarns boven om handelingen en attributen te belichten, op de achtergrond wordt een door hem vervaardigde video vertoond, soms wordt een plaatje opgezet (lekker nostalgisch op een pick-up) en de kijker worstelt zich door een zich voortslepende serie handelingen (het ging ook over vertraagde tijd) die onmiskenbaar tot doel hebben om een gerecht te serveren. Uiteindelijk werden het gebakken sardientjes (toen ik er was) met geroosterd stokbrood ingesmeerd met tomaat. Gelukkig was het lekker.

 

Wat hier aan de hand was, voel je al als je kijkt en een gesprekje zo hier en daar bevestigt dat alleen maar. Dit is kunst die geen vragen stelt, zichzelf bevredigt en zich altijd weet te verdedigen met middelbare school retorica. Als ik er boos om wordt dan heeft het iets in mij los gemaakt en dan moet het wel goed zijn. Zo'n redenering. Tegelijkertijd is het heel opvallend dat zowel student als docent beginnen te praten over het belang van de geur en de smaak en de spirituele strekking van de handelingen etc. etc.

Ik sta dus godverdomme iedere avond een kookperformance te houden. Ik mag mezelf als kunstenaar beschouwen en ik kook iedere avond. Ik zou het alleen nog even moeten vastleggen op video. Ik zou voor mijn geliefde natuurlijk ook iedere avond in de galerie (wat in mijn geval een reële optie is) kunnen  koken en daarmee een zeldzame hoeveelheid aan kookperformances kunnen realiseren.

Even had ik nog de vileine retorische gedachte dat Esparbe zijn kookperformance als voorbeeld voor zijn studenten uitvoerde om te laten zien hoe je een performance niet moet doen. Maar dat gaat weer ten onder aan de retorica van de kunstenaar-docent. Het was geen leerstuk. Ik had het kunnen weten. Het is eh....het is eh.... Niks eigenlijk.

Esparbe vertelde me dat de performance die ik had gezien de criminele versie was. Er stond een pan op het vuur die niet voor de kijkers bedoeld was. Wij kregen uiteindelijk sardientjes en brood. Je kunt je publiek niet zonder eten laten gaan en bovendien geeft dat ook zo'n aardige symboliek naar de bijbel, weet je wel. Jezus met vissen en brood.

Werkelijk crimineel was het geworden om rotte vis te bakken of helemaal niets te geven aan de bezoekers die op gratis eten afkomen. En wat Jezus betreft. Die bleef maar brood geven en vis uitdelen. Genoeg voor ieder, hoeveel het er ook waren. Er zit een grens aan de messianistische gaven van Esparbe.

 

Het is van een treurigheid waar ik een aantal dagen van ondersteboven ben geweest (los van wat persoonlijke technologische problemen). Zie je wel zal er gezegd worden: het is echte kunst, je maakt je er kwaad over. Ik maak me ook wel eens kwaad over een fout in de verdediging van mijn favoriete voetbalclub en daar zal menigeen van zeggen: da's geen kunst.

De treurnis schuilt in het gegeven dat studenten (of ze nu van dag- of avondopleiding zijn) voorbeelden voorgeschoteld krijgen die gepresenteerd worden als kunst. Neem de video die op de achtergrond van deze kookperformance werd vertoond. Een aaneenschakeling van cliché's zowel in verhaal als in beeld. Exotisch (Barcelona), dun verhaaltje (roddels over een crimineel), montage (versnellingen, vertragingen), opname (gezichten close, half in beeld, vooral heel artistiek nooit een kader waarin de locatie goed te zien is). Als je dat als student ziet en je docent die als kunstenaar kennelijk wat in de melk te brokkelen heeft presenteert dat, dan ga je vanzelf accepteren dat dat dus wel kunst moet zijn. Het was noch video- noch filmkunst. Laat staan dat het enige relatie had met de uitgevoerde handelingen bij het koken. En koken? Tjsa, dat zou ook best eens kunst kunnen zijn maar dan ga ik liever naar de verfijning van een Ducasse, de ruwe smakelijkheid van Jamie Oliver of de buitenissige filosofie van Roquas. Dat is pas kookkunst. Niet de reproductie van Spaanse gerechten. In de kunst wordt dat wel plagiaat genoemd of verdedigd met de gevleugelde uitspraak: 'Goed gejat is beter dan slecht verzonnen'.

De treurnis schuilt ook in het gegeven dat iemand als Manel Esparbe i Gasca kennelijk geschikt geacht wordt om toekomstige kunstenaars richting te geven. Dat is naar mijn idee het enige wat je als docent in de kunst kunt doen: richting geven. Maar dat richting geven dient eruit te bestaan dat je je studenten voortdurend kritisch laat zijn over datgene wat geproduceerd wordt. Kunst is er niet om te behagen. Kunst is er om te pijnigen. De kijker en de maker. En niet als vorm van sado-masochisme maar de pijniging die nodig is om te komen tot de stap in een ontwikkeling. Een ontwikkeling die het gekende voor kennisgeving aanneemt en zich durft bloot te stellen aan de onvermoede vermogens van het brein. Wat ik in Kunsthuis Syb heb gezien was een chaos aan incestueus behagen.

 

Als zich afspeelt in de academie wat in dit project in Syb is vertoond, dan is het bedroevend gesteld met het kunstonderwijs. Gelukkig weet iedereen in de kunstwereld dat de academies (hoewel daar bij Metropolis M aan wordt getwijfeld) een soort noodzakelijk kwaad zijn in de ontwikkeling van de meeste kunstenaars. Je scherpt je vaardigheden aan, je verdiept kunsthistorische kennis en daarna moet je het gewoon zelf doen. Dat academies vooral middelmaat afleveren is niet de schuld van de academies, dat is de schuld van de kunst die terecht met niets minder genoegen kan nemen dan met genialiteit. De rest is leuk voor tijdelijk vermaak en zelfbevlekking.

 

Oh ja, en in dit project ging het ook nog over tijd. Het vertragen van tijd en nog een paar van dat soort obligate gedachten. Ik weet het allemaal niet meer en heb ook geen zin meer om het op te zoeken. Tijd dus. Die begrensde gedachte over tijd zoals die zich voordoet in het menselijk bestaan. Terwijl de tijd in een fysisch theoretisch kader oneindig veel interessanter is dan dat soort geneuzel in de marge. Laat ik voor studenten en docenten de hoop uitspreken dat zij een fijne tijd gehad hebben in Kunsthuis Syb maar dan is het nu echt: DOGTIME

 

Klaas Koetje

 

Ps. Het beestje moest ook nog een naam hebben. Dit project heette four.ten.five.eleven.new.art.education. Dat lijkt raadselachtiger dan het is. Van vier oktober (eigenlijk zes maar dit bekt lekkerder) tot en met 5 november was dit een uitgesmeerde werkweek in het kader van nieuw kunstonderwijs. Ik hoop dat de bonte avond leuk is geweest.

 

Deze recensie werd op verzoek geschreven voor de website van Kunsthuis Syb in Beetsterzwaag. Vanwege de kritische inhoud werd in overleg niet tot plaatsing overgegaan. Er verscheen een andere 'recensie'. Kijk en vergelijk: hier